متوجه خصوص مؤمنين كرده ، اشاره است به اينكه حكم قصاص مخصوص جامعه مسلمين است و كفارى كه در كشورهاى اسلامى بعنوان اهل ذمه زندگى مىكنند و غير آنان از كفار ، مشمول آيه نيستند و آيه از كار آنها ساكت است . و اگر اين آيه را با آيه : ( أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ ) « 1 » بسنجيم ، نسبت تفسير را براى آن دارد ، پس ديگر وجهى براى اين سخن كه چه بسا كسانى گفته باشند ( كه اين آيه ناسخ آن است و به حكم اين آيه به خاطر كشتن برده اى قاتل آزاد اعدام نميشود و به خاطر كشتن زنى قاتل مرد اعدام نميشود ) باقى نمىماند . و سخن كوتاه آنكه كلمه ( قصاص ) مصدر از ( قاص يقاص ) است و اين كلمه از ( قص اثره ، جا پاى او را تعقيب كرد ) مىباشد ، ( قصاص - داستانسرا ) را هم به همين مناسبت قصاص مىگويند كه آثار و حكايات گذشتگان را حكايت مىكند ، كانه اثر گذشتگان را دنبال مىنمايد ، پس اگر قصاص را قصاص ناميده‌اند براى اين است كه جانى را در جنايتش تعقيب ميكنند ، و عين آن جنايت كه او وارد آورده بر او وارد مىآورند . * ( ( فَمَنْ عُفِيَ لَه مِنْ أَخِيه شَيْءٌ ) ) * الخ ، مراد از كلمه موصول ( من - كسى كه ) آن كسى است كه مرتكب قتل شده و عفو از قاتل تنها در حق قصاص است ، در نتيجه مراد به كلمه ( شىء ) همان حق است و اگر ( شىء ) را نكره آورد ، براى اين بود كه حكم را عموميت دهد ، بفرمايد : هر حقى كه باشد ، چه تمامى حق قصاص باشد و چه بعضى از آن ، مثل اينكه صاحبان خون چند نفر باشند ، بعضى حق قصاص خود را به قاتل ببخشند و بعضى نبخشند كه در اين صورت هم ديگر قصاص عملى نمىشود ، بلكه ( مثل آن صورتى كه همه صاحبان حق از حق خود صرفنظر كنند ) ، تنها بايد ديه يعنى خون بها بگيرند ، و اگر از صاحبان خون تعبير به برادران قاتل كرد براى اين بود كه حس محبت و رأفت آنان را بنفع قاتل برانگيزد و نيز بفهماند : در عفو لذتى است كه در انتقام نيست . * ( ( فَاتِّباعٌ بِالْمَعْرُوفِ ، وَأَداءٌ إِلَيْه بِإِحْسانٍ ) ) * الخ ، كلمه ( اتباع ) مبتدايى است كه خبرش حذف شده و تقديرش ( فعليه ان يتبع القاتل فى مطالبة الدية ، بمصاحبة المعروف ، بر اوست كه قاتل را تعقيب كند و خون بها را از او مطالبه نمايد مطالبه اى پسنديده ) و بر قاتل است كه خون بها را به برادرش كه ولى كشته او است ، با احسان و خوبى و خوشى بپردازد و ديگر امروز و فردا نكند و او را آزار ندهد . * ( ( ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ ، وَرَحْمَةٌ ) ) * الخ ، يعنى حكم به انتقال از قصاص بديه ، خود تخفيفى

--> 1 - سوره مائده آيه 45